ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ

Αξιότιμοι σύνεδροι,
αγαπητοί συνάδελφοι και φίλοι,
κυρίες και κύριοι,
Αποτελεί για μένα εξαιρετική χαρά και τιμή να απευθύνομαι για μια ακόμη φορά προς όλους εσάς,
στην έναρξη των εργασιών του Διεθνούς Συνεδρίου CoMuseum. Ενός Συνεδρίου, που υπό τον τίτλο
«(Επανα)Προσδιορίζοντας το μουσείο του αύριο» διοργανώνεται για ενδέκατη φορά από το Μουσείο
Μπενάκη, την Πρεσβεία των Η.Π.Α. στην Ελλάδα και το Βρετανικό Συμβούλιο, σε συνεργασία με τη
Βρετανική Πρεσβεία και το Polyeco Contemporary Art Initiative. Το σημαντικό αυτό Συνέδριο, το
οποίο τελεί υπό την αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού, του Δήμου Αθηναίων και του
ICOM Ελλάδος, αποτελεί πλέον έναν παγιωμένο διεθνή θεσμό με υψηλό κύρος. Γι’ αυτή τη συνεπή,
επιτυχημένη και πολλά υποσχόμενη για το μέλλον πορεία, οφείλονται θερμά συγχαρητήρια προς
όλους τους συντελεστές. Οφείλονται επίσης ευχαριστίες προς τους χορηγούς UniSystems και
Microsoft, χάρη στην πολύτιμη συνεισφορά των οποίων κατέστη για μια ακόμη χρονιά δυνατή η
υψηλών απαιτήσεων διοργάνωση.
Η βαθιά οικονομική κρίση της περασμένης δεκαετίας δεν άφησε ανεπηρέαστο κανένα τομέα.
Δυστυχώς ένας από τους τομείς που αντιμετώπισαν νωρίτερα -και με μεγαλύτερη σφοδρότητα και
διάρκεια τις επιπτώσεις της κρίσης- ήταν αυτός Πολιτισμού. Και όταν η οικονομική κρίση έδειχνε να
φτάνει στο τέλος της, ήρθε αναπάντεχα η πανδημία να δημιουργήσει μια νέα, υγειονομική αρχικά
κρίση, που γρήγορα όμως εξελίχθηκε σε οικονομική, κοινωνική, ανθρωπιστική, αλλά και πολιτική,
υπό την έννοια των τεράστιων προκλήσεων ευθύνης και ηγεσίας που δημιούργησε σε όλους τους
τομείς και σε όλα τα επίπεδα ατομικής και συλλογικής δράσης. Μια κρίση, που έπληξε και πάλι με
ιδιαίτερη σφοδρότητα οργανισμούς και εργαζομένους στον τομέα του Πολιτισμού, αλλά και
ταυτόχρονα ανέδειξε με πολύ ηχηρό τρόπο τον εξαιρετικά σημαντικό ρόλο και την αξία του
Πολιτισμού στη ζωή μας, ως παράγοντα προσωπικής και συλλογικής ψυχικής ευεξίας, ισορροπίας
και ανάπτυξης.
Τα μουσεία, όπως ήταν επόμενο, δεν έμειναν ανεπηρέαστα. Η επί μακρόν πλήρης διακοπή και εν
συνεχεία υπό αυστηρούς όρους και περιορισμούς φυσική πρόσβαση επισκεπτών σε αυτά, αφενός
μεν διατάραξε την άμεση βιωματική επαφή και εμπειρία του κοινού με το εκθεσιακό και εκπαιδευτικό
δυναμικό τους, αφετέρου δε δημιούργησε πολύ σοβαρές προκλήσεις, καθώς έθεσε υπό αίρεση και
αναγκαστική επείγουσα αναθεώρηση τις παραδοσιακές τους μουσειολογικές και μουσειογραφικές
πρακτικές, ενώ ταυτόχρονα τους στέρησε τα πολύτιμα έσοδά τους.
Αντίστοιχα προβλήματα και προκλήσεις αντιμετώπισαν όλοι οι πολιτιστικοί οργανισμοί και οι
επιχειρήσεις, που κλήθηκαν να εμπλουτίσουν ή ακόμη και να τροποποιήσουν άρδην τον τρόπο
λειτουργίας και προσπορισμού εσόδων, όσο – και κυρίως – του τρόπου και των μέσων έκφρασης και
προσέγγισης του κοινού υπό τις νέες συνθήκες.
Καθώς πλησιάζει πλέον η συμπλήρωση δύο ετών από την έναρξη της επιδημίας, αρχίζει να γίνεται
κοινή διαπίστωση ότι πολλές από τις αλλαγές που αυτή επέφερε, δεν θα είναι προσωρινές, αλλά θα
έχουν μακροπρόθεσμες ή και μόνιμες επιπτώσεις, καθιστώντας αναγκαία και αναπόφευκτη την
προσαρμογή στις νέες συνθήκες μέσω επικαιροποίησης ή αναθεώρησης στόχων και

2

προτεραιοτήτων, αναδιάταξης δυνάμεων, πόρων και μέσων. Είναι πλέον σαφές ότι απαιτείται μια
συνολικότερη αλλαγή παραδείγματος στον ευρύτερο πολιτιστικό τομέα, συμπεριλαμβανομένης της
διαχείρισης και αξιοποίησης του μείζονος κεφαλαίου της πολιτιστικής κληρονομιάς, αλλά και της
σύγχρονης καλλιτεχνικής παραγωγής και της δημιουργικής βιομηχανίας.
Η επιτάχυνση της διαδικασίας του ψηφιακού μετασχηματισμού αποτελεί τη μία όψη αυτής αλλαγής
παραδείγματος. Χωρίς εξαίρεση, αυτή διέπει όλο και πιο πολύ οριζόντια και κάθετα κάθε
δραστηριότητα και διαδικασία, που σχετίζεται αφενός με τη διοικητική διαχείριση των ίδιων των
οργανισμών και αφετέρου με την τεκμηρίωση, επιμέλεια και προβολή αυτού καθαυτού του
πολιτιστικού κεφαλαίου. Συνοδεύεται, επιπλέον, από την αντίστοιχη διεύρυνση και εμπέδωση των
ψηφιακών δεξιοτήτων τόσο σε ατομικό επίπεδο, όσο και σε επίπεδο συλλογικών δομών, δημόσιων
και ιδιωτικών οργανισμών και επιχειρήσεων.
Στον τομέα των μουσείων, η ψηφιοποίηση διαδικασιών και η ψηφιακή διαχείριση και επιμέλεια του
φυσικού τους αντικειμένου, των συλλογών και των εκθεμάτων τους, αποτελούν αναγκαίες, αλλά όχι
από μόνες τους ικανές και επαρκείς συνθήκες για ομαλή μετάβαση και επιτυχημένη πορεία στη νέα
αυτή πραγματικότητα. Απαιτείται όχι μόνο ένας νέος τρόπος λειτουργίας. Απαιτείται συνολικά μια νέα
στρατηγική, προσαρμοσμένη στα ειδικά ποιοτικά χαρακτηριστικά του πολιτιστικού υλικού, που θα
συνδιαμορφώνεται από κοινού με τις μουσειολογικές αρχές και επιδιώξεις. Μια στρατηγική, που
ταυτόχρονα θα διατηρεί τον ανθρωποκεντρικό άξονα, θα υπηρετεί τον πολυδιάστατο κοινωνικό ρόλο
των μουσείων, και θα εξασφαλίζει την προσαρμοστικότητα και την ανθεκτικότητά τους σε κάθε
παρούσα και μελλοντική πρόκληση, είτε οικονομική και υγειονομική, όπως αυτές που βιώσαμε και
βιώνουμε, είτε ενεργειακή, κλιματική, πληθυσμιακή και άλλη, που ήδη διαφαίνονται στον ορίζοντα.
Συνοψίζοντας: Η οικονομική, λειτουργική και δημιουργική βιωσιμότητα, η αυτοτέλεια και η αειφορία
των μουσείων και των πολιτιστικών οργανισμών, όχι μόνο κατά τη διάρκεια της παρούσας κρίσης,
αλλά μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, βρίσκεται σε άμεση συνάρτηση με το πόσο γρήγορα και
αποτελεσματικά θα μπορέσουν να καταστρώσουν και να εφαρμόσουν αυτή τη νέα στρατηγική. Τούτο
με τη σειρά του προϋποθέτει γνώση, εμπειρία, τεχνογνωσία, αλλά και διαρκή παρακολούθηση των
εξελίξεων, ευελιξία, ανοιχτό πνεύμα, τόλμη και αποφασιστικότητα. Προσόντα αναγκαία για το
επιστημονικό και διοικητικό δυναμικό, πρωτίστως όμως για την ηγεσία τους, που οφείλει να διαθέτει
συγκεκριμένο όραμα, στόχευση και σχεδιασμό. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι δεν έχουν όλοι οι
πολιτιστικοί οργανισμοί τον ίδιο βαθμό ετοιμότητας, οικονομικών και ανθρώπινων πόρων και
δυνατοτήτων. Στο σημείο αυτό υπεισέρχεται ο ρόλος της Πολιτείας, η οποία οφείλει να συνδράμει με
όσες δυνάμεις διαθέτει, ώστε να διαμορφωθεί το κατάλληλο επικουρικό πλαίσιο, οικονομικό και
θεσμικό.
Καλή επιτυχία στις εργασίες σας.